W krajobrazie śląskich miast, miasteczek i wsi, jeszcze do dziś możemy odnaleźć tajemnicze kamienne pomniki dawnego wymiaru sprawiedliwości. Są nimi masywne cylindryczne szubienice, kamienne krzyże zwane „pokutnymi”, pręgierze, kuny, kamienie graniczne. Wszystkie te zabytki przypominały o surowości prawa obowiązującego w przeszłości.
Najliczniejszą grupę z wymienionych zabytków reprezentują kamienne krzyże zwane popularnie „pokutnymi”. Za początek ich wystawiania należy uważać wiek XIII, kiedy wraz z rozpoczęciem procesu kolonizacji na prawie niemieckim ziemie śląskie przejęły również i obce wzorce. Dotyczyło to relacji społecznych, kultury, jak i zwyczajowego prawa karnego, którego źródłem w tym przypadku było tzw. Zwierciadło Saskie (1220-1230).
Do dziś na terenie Śląska możemy w wielu miejscowościach zaobserwować materialne ślady posługiwania się prawem zwyczajowym w stosunku do poddanych, których najlepszym dowodem są kamienne krzyże. Najczęściej lokalizujemy je przy lub w murach cmentarnych, czy wolnostojące przy wszelakich drogach, traktach.
1
